Artxiboa

Urkulu urtegia eraiki aurretik Goroeta auzoan eta inguruetan zegoen bizimoduaren berri jaso dute Goienak eta Loramendi elkarteak elkarlanean Hura zen Urkulu dokumentalean. Goroeta auzoko hamar baserri eta Aozaratzako bost geratu ziren ur azpian Urkulu urtegia eraiki zenean, orain dela 40 urte inguru, baita inguru hartako soro eta zelai asko ere. Eta istorio mordoa utzi zituen isilpean. Hainbat lekuko gidari hartuta, urtegia eraiki aurreko bizimodua, jaiak, eskola kontuak eta beste hainbat pasadizo eta bizipen jaso dituzte Hura zen Urkulu dokumentalean.

Zer-nolako bizi aukerak geratzen dira lurralde batek erabateko aldaketa jasaten duenean? Nafarroako Pirinioetako magaletan, 1990 hamarkadan, Itoizko urtegiak zazpi herri eta hiru natur erreserba urperatu zituen. Gaur, lur biziko lerro bat, 592 metroko garaieran, bailarako paisaian marra batez zatitzailea du. Maila horren azpitik, ura; goitik, bizitza.

Urtegi batetik bi milioi metro kubiko ur hustea, desagertzeko zorian dagoen animalia txiki bat babesteko. Hori izan da Enobietako urtegia kentzeko lan egin dutenen ahalegina. Eta ametsa beteta, muturluze piriniarrari babesleku seguru bat eman diote. Artikutzan gertatu da istorio harrigarri hori, duela mende bat Donostiak Nafarroan erositako lursailan. Gaur egun, Kantauri kostaldeko baso natural onenetako bat han dago.

Mendia, kultura, musika eta euskara uztartzen dituen jaialdian, Donostiako Orfeoia, Txomin Artola, Kristina Aranzabe eta Leire Berasaluze, Leturia, Xendarineko Ahizpak eta Oreka TX arituko dira.

Zientzia eta teknologia ardatz dituen saioa, Iñaki Leturiak aurkeztuta.

Ameslarien banda saioko abestien bilduma.

Emakumeak gizartean eman dituen aurrerapausoak aztertzen ditu dokumental honek. Isilpeko garaietan bizitako hainbat emakumeren testigantzak biltzen ditu, tartean, Txaro Arteaga, Toti Martinez de Lezea, Arantxa Urretabizkaia, Begoña Ameztoy, Mari Carmen Garmendia, Jone Gorizelaia, Loli Astoreka eta Mari Carmen Gallasteguirenak.

Aitaren abandonoa baino gauza okerragorik badago, zortzi urte geroago, iktus batek jota, aita itzultzea da, hitz gabe eta mugitu ere ezin duenean. Egoera, berez arrotza, are kezkagarriagoa bihurtzen da bere itzulera txerri gazi-gozo plater batean ezkutatutako heriotza-mehatxu baten agerpenarekin batera gertatzen denean: bala bat. Mugika kideei ez zaie inoiz ondo eman familia bat izatea, baina zerbait estimatzen badute, beren bizitzak dira. Horiek salbatzeko, taldean lan egin beharko dute eta aita azken urteetan zein istilutan sartu den jakin beharko dute. Zenbat eta lehenago konpondu auzia, orduan eta lehenago familia zoriontsuki banandua izan ahal izango dira.

Bi urtetik behin euskararen alde ospatzen den lasterketaren historia biltzen duen dokumentala.

Union Cerrajeran lan egin zuten hainbat langileren eskutik, enpresak Debagoienean izan duen eragina errepasatzen da erreportaje honetan. Enpresaren historia, urrezko urteak eta beherakada, borroka urteak, eta desagertu arte emandako pausoak protagonisten ahotik. Arrasateko lantegien gainean jardungo dute, baina baita Bergarako labe garaiek izan zuten garrantzia, eta izango dezaketen etorkizunaren gainean hausnarketa bat.

Baserria duela 500 urtetik hona euskal herritarren identitate ikurra izan da. Dokumental honetan, belaunaldi ezberdinetako baserritarrek euren bizipenak kontatuko dituzte eta Alberto Santana adituak alderdi historikoa aztertuko du.

Dokumental honek Athletic 1982-1983 Ligako txapeldun izendatu zeneko 25 urteak oroitarazten ditu. Tituluaren ospakizuna kontatzen da, Getxotik Bilborako bidea gabarran eginez, itsasontziz inguratuta eta itsasadarraren bi ertzetatik milioi bat pertsona baino gehiagok animatuta.

Julesek urteak daramatza mutil berarekin. Beraz, harreman hori bat-batean bukatzen denean, ez daki nora jo. Galdutako lagunengana gerturatu, eta lezio garrantzitsu bat ikasiko du: emakumeen arteko aliantzak ezinbestekoak dira zauriak sendatu eta berriro norbera sentitzeko.

GOMENDATUTAKO ADINA: 12 URTETIK AURRERA. Arene bere familiarekin Bartzelonatik Learora bizitzera etorriko den nerabe bat da. Une horretatik aurrera, bizitza berri batera egokitu beharko du. Aitonarekin bizitzen ikasi beharko du eta lagun berriak ere egin beharko ditu. Baina, batez ere, Arenek denen aurreiritzien aurka kementsu borrokatu beharko du emakumezkoen futbol talde bat sortu ahal izateko, herrian inoiz izan den lehenbizikoa.

Juan Carlos Perez gogoeta sakon batean murgilduko da argitaratu gabeko zinta bilduma baten aurkikuntzaren ondorioz. Alde batera utzi nahi izan ditu taldeak momenturik gorenean pop estilora eman zuen aldaketa, eta ostean desegin izana. ITOIZ musika taldearen lider izandakoak bidaia katartiko bat hasiko du, iraganarekin adiskidetzeko balioko diona. Taldeak 70. hamarkada hasieran rock progresiboan murgilduta igarotako urteak gogora ekarriko ditu bertan.

Haurtzaroko lagun talde bat landetxe batera joango da haietako baten ezkon-aurreko agurra ospatzera. Baina urteak ez dira alferrik pasatzen, eta elkarren artean lotura handia badute ere, ezer ez da garai batean bezala; edo bai. Hasiera batean asteburu zoroa izango zena, are zoroago bihurtuko da: trapu zikinak, inoiz esan ez ziren gauzak, aitorpenak, alkohola, droga eta erlauntz bat. Esaten da animalien erreinuan erleak direla ongien komunikatzen direnak. Eta, dirudienez, dantzan komunikatzen dira.

Gerra zibileko eta frankismo garaiko Astigarragako hainbat biktimen testigantzak jasotzen ditu dokumentalak. Iraganean, Astigarragan, motibazio politikoak eragindako indarkeria egoera gordinak bizi izan dira eta guztiek ondorio bera izan dute, sufrimendu eta min sakona. Garaiak aldatuz joan dira urteak aurrera joan ahala –gerra zibila, diktadura, trantsizioa, demokrazia–, baina indarkeriazko gertakari guztiek ezaugarri berberak partekatu dituzte, giza eskubideen urraketa. Biktimen errekonozimenduan eta erreparazioan bidea egiten jarraitzeko urrats bat gehiago da “Orri zuriak betetzen” dokumentala.

Zein dira erretzaileen ohiturak? Tabako-paketeen kontsumoak behera egin du azken hamarkadetan. Hala ere, 2024an paketeak % 9,5 gehiago saldu ziren, eta, gainera, biltzeko tabakoaren erabilera hazi egin zen. Adikzioei buruzko Euskadiko azken inkestaren datuen arabera, 14 urtetik gorako biztanleen % 13,8k noizbait erre ditu zigarro elektronikoak, eta 15 eta 35 urte bitarteko gazteek erabiltzen dituzte gehien. Tabakoa erosteko ohiturei buruz hitz egiteko, Bilboko Casilla plazako estankoko langile José Ángel Ibacetarekin hitz egin dugu. Gainera, erretzaileei eguneroko ohiturez eta erretzera bultzatzen dituzten arrazoiez galdetu diegu kalean.

Fraide frantziskotarrek 500 urtetik gora daramatzate Arantzazun, Andra Mariaren irudia aurkitu zenetik. Beraien motibazio erlijiosotik, ondare immaterial baliotsua eman diote herriari, frantziskotarrentzat Anaidia, komentua ez ezik, gizartea ere badelako, Euskal Herria, mundua. Horregatik ari dira herrigintzan, modu etengabean, berrikuntza sustatuz, ausardiaz. Arantzazuko frantziskotarrekin lotzen ez baditugu ere, gaur egun oso gureak eta barneratuak ditugun hainbat altxor eman dizkigute. Horiek ezagutzera ematea beharrezkoa da, gure historiaren eta izanaren parte baitira. Arantzazu ez litzateke gaur dena izango herririk gabe eta herria ere bestelakoa litzateke Arantzazu gabe.

Gaurkotasun politikoari eta euskal gizarteko eguneroko gaiei buruzko parodia egiten duen umore saioa.

Zein da Kontxako Banderaren estropaden jatorria? 130 urtetik gorako historia du, eta urteko kirol-ekitaldi jarraituenetako bat da. Kontxako Banderako traineruen lehiaketaz ari gara, "Arraunaren Olinpiada" izenez ezagutzen dena, denboraldiko probarik garrantzitsuena baita eta estropadalari onenak hartzen baititu. Iraileko lehen bi igandeak ospatzen dira Donostiako Kontxako Badian eta igande honetan jokatuko dira 2025 honetako azken probak. Arraun mundura hurbiltzeko, Manu Etxeberria historialariak txapelketaren jatorria azaldu digu. Herritar eta ostalariek Donostiako kaitik kontatu digute nola biziko duten igande berezi hau. Aitor Rojasek, Deustu Arraun Taldeko presidenteak, traineruak nolakoak diren, nola entrenatzen duten eta arraunaren teknika zein den azaldu digu.