Artxiboa

Memoria historikoa lehen pertsonan. Mikel Donazarrek bildutako testigantzak.

Iñigo Asensio kazetariaren Euskara Munduan dokumentalak mundua zeharkatuko du, bost kontinenteetako 14 herrialdetan profil ezberdineko euskal hiztunen testigantzak jasotzeko.

Irtenbide lokalak, arazo globalei aurre egiteko. Esperantza pizten duten proiektuak, testigantzak eta istorioak topatuko dituzu hemen. Nagore Telleriaren erreportaje saila.

Hobeto bizitzeko lagungarri izan daitezkeen testigantzak, proiektuak eta gogoetak eskaintzea du helburu Maialen Oterminek gidatutako saioak.

Senide, lagun eta musikarien testigantzak oinarri hartuta, Imanol Larzabal musikariaren bizitza eta ibilbidea errepasatzen dituen dokumentala.

Gure herriaren oraina ulertzen laguntzen duten testigantzak biltzeko podcasta. 70 hamarkadatik aurerra izan diren indarkeriazko gertakarien inguruko ahotsak eta lekukotzak jasotzen ditu podcast honek.

Idiazabal gaztaren inguruko dokumentala, besteak beste artzainen, adituen eta sukaldarien testigantzak biltzen dituena. Historiaurrean adituak diren doktoreen hitzak ere jasotzen ditu, artzaintzak gure herrian izan duen ibilbidea aztertzeko.

Emakumeak gizartean eman dituen aurrerapausoak aztertzen ditu dokumental honek. Isilpeko garaietan bizitako hainbat emakumeren testigantzak biltzen ditu, tartean, Txaro Arteaga, Toti Martinez de Lezea, Arantxa Urretabizkaia, Begoña Ameztoy, Mari Carmen Garmendia, Jone Gorizelaia, Loli Astoreka eta Mari Carmen Gallasteguirenak.

Uztailaren 28ko 12/2016 Legeak aitortutako legez kontrako polizia-indarkeriaren hiru biktimaren kasuak biltzen dira. Polizia-abusuen biktimen bizitza-historiak erakusten dira, eta kasuak ebaluatzeko batzordea osatzen duten adituekin, auzitegi-medikuekin, psikologoekin eta adituekin hitz egiten da.

PPko eta PSEko zinegotzi mehatxatuen eta haien senideen testigantzak jasotzen dira, eta urteetan eskoltarekin eta anonimatuan jasan zuten jazarpena gogoratzen da. Gainera, garai hura bizi izan zuten aditu eta politikariekin, euskal gizarteak egoera horren aurrean duen inplikazioari buruz gogoeta egingo dute.

Gerra hasi zenetik, frankismoa agindu eta zirkularretan oinarritu zen euskara eta eremu publikoko euskal identitate nazionalen edozein adierazpen baztertzeko.

Euskal rock erradikala 1893ko urrian sortu zen. Hil horren 22an NATOren aurkako jaialdia egin zen Tuteran, hainbat rock talderen parte-hartzearekin. Denak euskal taldeak ziren, eta haien hitzak erradikalak ziren, 1980ko hamarkadako egoera soziopolitikoaren isla: gazteen langabezia, drogen kontsumoa, desilusio politikoa, terrorismoaren urte gogorrak...

2011ko urriaren 20an ETAk jarduera armatua behin betiko utzi zuela iragarri zuenean, antolakundearen 300 biktima baino gehiagoren kasuak argitu gabe zeuden.

Arratsaldeko 17:00etan hasita, musikarik onena, lehiaketak eta eguneko kontu garrantzitsuenak Ibon Fernandez eta Alain Perezekin.

Lau ataleko dokumental serie honetan zuzenean solastuko dira nerabeak, haien gurasoak, porno industriako profesionalak eta sexu-hezkuntzako adituak. "Generación Porno" saioak guraso eta seme-alaba nerabez osatutako Katalunia, Euskadi eta Madrilgo lau familiaren aparteko testigantzak jasotzen ditu. Atal bakoitzak premisa bat du ardatz eta bertan, gazteen sexu-heziketan gaur egun agertzen diren arazo, mito eta gabezietako batzuk azpimarratuko dira.

Itsasoko zereginak ondo bereiztuta egon dira: gizonezkoak joan izan dira arrantzan, eta andrazkoek lehorrean egin izan dute lan. Emakumezkoen egitekoak ez dira hain ikusgarriak izan, eta bigarren mailakotzat jo diren horiek azalduko dira dokumental honetan. Sareginak, neskatilak, enpakadoreak, arrain-saltzaileak, arrain-fabriketako beharginak, armadoreak, enpresa-andreak¿ Eurei jasotako testigantzak eta bizipenak dira lan honen oinarria. Ikerketa honen helburua emakumeok izan duten garrantzia erakustea da eta euren lanari ondo merezita duten ikusgarritasuna ematea. Itsas-andereak zainetan kresala daroa! Zaindu dezagun geure-geurea dena!

Imanol Larzabalen omenezko dokumentala. Senideek, lagunek eta musikariek pertsona ohoratu eta artista aldarrikatu dute testigantza eta musika emanaldien bidez. Profesiotik jaiotako lagunak (Amaia Zubiria, esaterako), gaztaroko borrokan zailduak (hala nola, Joseba Sarrionandia) edo erbestean sortutako kideak (Paco Ibañez, kasu) dira, besteak beste, haur handi, gizon on edo kantautore onaren prototipo gisa definitu zuten pertsonaren historia kontatzen diguten testigantzak. Historio kontatua eta kantatua, Imanolen abestiekin janzten dena Olatz Salvador edo Mikel Urdangarin bezalako artisten ahotsean, edo fakirraren beraren ahotsaren bidez. Artista nomadaren bizitzaren errepasoa, arrakastaz gozatu zuena eta beti maite izan zuen lurretik erbesteratua izan zena. Inoiz itzali ez zen ahotsaren azken kontzertua.

Gerra zibileko eta frankismo garaiko Astigarragako hainbat biktimen testigantzak jasotzen ditu dokumentalak. Iraganean, Astigarragan, motibazio politikoak eragindako indarkeria egoera gordinak bizi izan dira eta guztiek ondorio bera izan dute, sufrimendu eta min sakona. Garaiak aldatuz joan dira urteak aurrera joan ahala –gerra zibila, diktadura, trantsizioa, demokrazia–, baina indarkeriazko gertakari guztiek ezaugarri berberak partekatu dituzte, giza eskubideen urraketa. Biktimen errekonozimenduan eta erreparazioan bidea egiten jarraitzeko urrats bat gehiago da “Orri zuriak betetzen” dokumentala.

ETA gero eta atzerago dago denbora lerroan. 2011n haurrak edo nerabeak zirenentzat, jarduera armatua utzi zutenentzat, edo geroago jaio direnentzat, hiru letra horiek ez dute ezer adierazten. Ez dute Carrero Blancori buruz ezer entzun. Ez dakite nortzuk izan ziren Txapote, Peixoto, La Tigresa, Josu Ternera. Baliteke tokiko ekintzaren bati buruzko ezer jakitea. Ez GAL, ez Rodríguez Galindo, ez Lasa eta Zabala. Haientzat eta etorkizuneko belaunaldientzat, Eusko Jaurlaritzak programa pedagogiko bat jarri zuen abian duela urte batzuk. Aplikatu nahi duten ikastetxe guztientzat dago irekita. Ikasleei ikus-entzunezko materiala ematea eta ikasgeletara eramatea ETAren, GALen eta poliziaren errepresioaren biktimen testigantzak.

1997ko martxoaren 22an, Auzitegi Goreneko Hirugarren Salak CESID delakoaren 13 dokumentu sekretu desklasifikatzea erabaki zuen. Segurtasun indarrek borroka kontraterroristan ustez delituzkoak ziren jarduerei buruzko paperak ziren. Kazetaritza-kontakizuna, sumarioko instrukzioa eta agiri desklasifikatu horiek dira 1983an zer gertatu zen argitzen laguntzen digun gida. Urte horretan sortu zen GAL, eta erakunde terroristaren lehen atentatuak egin ziren: Joxean Lasa eta Joxi Zabalaren bahiketa eta heriotza, José Mª Larretxearen bahiketa zapuztua, Segundo Marey bahitu eta askatzea eta Ramon Oñaederra, Kattu eta Mikel Goikoetxea Txapelaren erailketak.

Emozioz eta sentimenduz betetako saioa da, gazte eta gurasoentzat adibide eta eredugarri diren LGTBIQ+ komunitateko 10 pertsonen bizipenak oinarri izango dituena. Eremu publiko batean, sofa gorri batetik, protagonistek armairutik noiz eta nola atera ziren kontatuko dute, eta kontakizun horietan euren senide eta lagunak bidelagun izango dituzte, egoera hura nola bizi izan zuten kontatzeko eta bide horretan ikasi dutena azaltzeko.