Artxiboa

Etorkizuneko gizartea sortu, berritu eta amesten duten pertsonek biharko Bizkaiari forma ematen ari zaizkion ideia, erronka eta konponbideetan sakontzen dute. Elkarrizketa-serie dokumental honek hunkitu eta inspiratu egiten du, gure lurraldeak etorkizun jasangarriago, inklusiboago eta gizatiarragoaren bidean dituen erronka ekonomiko, sozial eta kultural nagusiei heltzeko. Bizkaia, gaur hasten da etorkizuna.

Klima aldaketa eta trantsizio ekologikoa hizpide dituen saio honetan ikerketak ere tarte berezia izango du. Datorkigunaren aurrean zer egin dezakegun ezagutzera eman nahi dugu, Guillermo Roak gidatutako saioan. Elhuyarrekin elkarlanean.

Doraemonek, Nobitak eta gainerako lagunek Animalien Planetara egingo dute bidaia. Ingurumena asko zaintzen dute bertan, eta hondakinak birziklatzen dituzte. Bitxiena, baina, bertako biztanleen itxura da: gizakion gorputza baina animalien burua dute. Han direla, Chipo gaztea ezagutuko dute, erdi-mutiko erdi-txakurra, eta abentura berri batean murgilduko dira: Animalien Planeta arriskuan dago, estralurtar talde batek inbaditu egin nahi baititu bertako baliabide natural guztiak erabiltzeko asmoz, lurraldea erabat suntsituz.

Munduko lankidetzaren eta giza eskubideen errealitatearen aurrean gizarteak gogoeta egin dezan eta sentsibilizatu dadin tresnak ematen ditu "Norte Sur" podcastak.

Euskal Herriaren idiosinkrasian basoa eta zurezko zimenduak daude. Dokumental honetan aintzinatetik etorkizunerako bidaia egingo dugu lur honetako gizakiaren eta zuraren arteko harremana azalduz. Horretarako pertsonaia hautatuen bizi esperientzia pertsonala eta mundu mailako adituen txori-begirada erabiliko ditugu, historia eta istorio konbinaketa poliedriko baten bidez lehengo, oraingo eta etorkizuneko basoen eta zuraren gako nagusiak azalduz.

Gipuzkoako Parketxe Sarearen bitartez, ingurumen-hezkuntza, natura-ingurunearen ezagutza, naturarekin lotutako natur zein hezkuntza-jarduerak sustatu nahi dira, betiere ingurumenarekiko errespetuzko balioak bultzatuz. Saio honetan Gipuzkoan ditugun sei parketxeak ezagutuko ditugu.

Gladys del Estal Ferreño, 1979an, Ingurumenaren Nazioarteko Egunean, energia nuklearraren aurkako jardunaldi batean, Guardia Zibileko agente baten tiroaren ondorioz hil zen 23 urteko neskaren oroimen eta transmisioa. Dokumentalak gertaera horiek gogora ekarri nahi ditu, bai Europan, bai Euskal Herrian. Festa aldarrikatzailea baimenduta zegoen, eta ez zen arrazoirik egon poliziak belardian esku hartu izana justifikatzeko. Filmak 1979ko ekaineko gertakariak birsortzen ditu, eta hitza ematen die hildako neskarekin aldi hartan, belardian eta Ebroko zubian topo egin eta sufrimendua gertutik bizi izan zuten lekuko zuzenei. Hilabete batzuk lehenago istripu nuklearra gertatu zen Three Mile Islanden (Harrisburg, AEB) eta nazioarteko mugimendu antinuklearrak efemeride horretan mobilizatzeko deia egin zuen. Latitude horietan Tuteran egitea erabaki zen. Euskal kostaldean programatutako hiru zentral nuklearrez gain (Lemoniz, Ea, Ispaster eta Deba), Arguedasen (Nafarroa) zentral nuklear bat eraikitzeko asmoa zegoen, Tutera ondoan. 1979ko ekainaren 3ko deialdian Bardeako tiro poligonoa eraistea eskatu zen; aldarrikapen biak kartelean jaso ziren, eta hori guztia dokumental honetan jorratzen da. 60ko, 70eko eta 80ko hamarkadetan Europan egindako protestak ezagutuko ditugu, bai zentral nuklearren aurka egiteko, bai haien alderdi militarrari aurre egiteko: bonba atomikoa, proba nuklearrak, euromisil elektrikoak, besteak beste, Greenpeacen eskutik. Europako eta Euskal Herriko mugimendu antinuklearra ezagutuko dugu, ibilbide honetan eguzki irribarretsu antinuklearra eta Deban proiektatutako zentral nuklearraren aurka egiteko egindako lehen itsasgarria lagun. Talde hori Danimarkara joan da, eta han, nuklearren aurkako logoa diseinatu duena eta haren sustatzaileak elkarrizketatu ditu. Zuzendaritza: Bertha Gaztelumendi gidoia: Sabino Ormazabal musika: Dani Venegas

Urtegi batetik bi milioi metro kubiko ur hustea, desagertzeko zorian dagoen animalia txiki bat babesteko. Hori izan da Enobietako urtegia kentzeko lan egin dutenen ahalegina. Eta ametsa beteta, muturluze piriniarrari babesleku seguru bat eman diote. Artikutzan gertatu da istorio harrigarri hori, duela mende bat Donostiak Nafarroan erositako lursailan. Gaur egun, Kantauri kostaldeko baso natural onenetako bat han dago.

Bere aitasantutzaren lehen bederatzi urteetan, Frantzisko aita santuak 37 bidaia egin ditu eta 53 herrialdetan izan da. Bere helbururik garrantzitsuenak pobrezia, emigrazioa, ingurumena, elkartasuna eta gerra izan dira. Bidaia horietako bik -lehenengoa Lampedusa uhartera eta bigarrena Ekialde Ertainera- bere "Sua itsasoan" (2016) eta "Notturno" (2020) filmetan jarraitutako ibilbideekin bat egiten zutela ikusita, jakinminez, Gianfranco Rosiren asmoa, film honetan, Frantzisko aita santuaren gurutze-bide propioa konposatzea izan da, bidaia horiei jarraituz, hark ikusten duena ikusiz, esaten duena entzunez eta aita santuaren bidaien artxiboko irudien, Rosiren irudien eta gaur eguneko munduaren irudien arteko elkarrizketa bat sortuz.

1979an, Three Mile Islandeko (Harrisburg, AEB) istripu nuklearraren ondoren, eta Ingurumenaren Nazioarteko Egunaren ospakizunekin bat eginez, ekainaren 3an, nazioarte mailako mugimendu antinuklearrak hainbat mobilizazio antolatu zituen. Gurean, Tuteran ekitaldi bat egitea erabaki zen. Izan ere, euskal kostaldean programatutako hiru zentral nuklearrez gain (Lemoiz, Ea-Ispaster eta Deba), Arguedasen laugarren bat eraikitzeko proiektua baitzegoen, Tutera alboan, alegia. Deialdi hartan, era berean, Bardeetako tiro-eremua desegitea ere aldarrikatu zen. Gladys del Estal Ferreño Tuterara joan zen, baina ez zen itzuli. Guardia Zibil baten tiroak hil egin zuen manifestaldi baketsu eta baimendu hartan.

Rita desegiteko arriskuan dagoen abesbatza batekoa da: entsegu-gela bat alokatzeko dirulaguntza galdu dute. Taldeak erabaki behar du haranean kutsadura eragiten duen enpresaren babesa onartu ala ez.

Alberto lñurrategik aurkeztu eta euskal biodibertsitatea ardatz duen dokumental saila. Aretxabaletako mendizalearen eskutik, gure ondare naturaleko txoko eta izaki harrigarrienetako batzuk ezagutuko ditugu. Euskadiko eta Nafarroako eremu geografikoetan lanean diharduten espezialista onenen laguntza izango du horretarako.

Elhuyarren zientzia eta ingurumen edukiak Guillermo Roaren ahotsean.

Aitor Intxaurraga eta Ander Salsamendiren dokumentalak probaren historia, jarduera eta ingurunea ditu hizpide.

"Mare" dibulgazioa eta sormen artistikoa uztartzen dituen podcasta da. Ingurumenaren kontzientzia eta dibulgazio zientifiko ozeanikoa sustatzen dira ataletan zehar, itsasoarekin zerikusia duten pertsona eta espezieak ezagutaraziz gizarteari. Podcast esperimentalik onenaren Ondas saria irabazi du. Inko Martin eta Maider Uriarteren lana da.

Ingurumen krisia dela eta kolapsoan dagoen komunitate txikiko biztanleria ahal bezala moldatzen da bizitza berrira. Pribilegiatuak Carpe Diem pentsakizunari lotuta, bizirauteari eutsi nahian besteak. Zer da etorriko dena? Besterik ezean, zerbaitek salbatuko gaitu?

Ingurumen hondamendi baten ondoren, bizirik iraun duten bakarrak lurpean bizi dira biodermis traje batekin jantzita. Horrek bizirauteko aukera ematen die, baina ez die ukimena sentitzen uzten. Hainbat urtez giltzapetuta egon ondoren, Nora eta Dani kanpora atera dira.

Parisko eszena artistikoa jorratzen du, XIX. mendearen amaierako Frantziako abangoardia garrantzitsuenetan arreta jarriz, bereziki Neoinpresionismoan, Sinbolismoan eta Nabisetan. Erakusketan, mugimendu horien irudi nabarmenenak irudikatuta daude 125 pieza ingururen bidez, olio eta pastel pinturak, marrazkiak, grabatuak eta estanpak barne.

Jesus Mari Lazkano artistaren marrazkiekin egindako animaziozko film laburra. Mer de Glace glaziarrak Chamonixen duen eraldaketa eta narriadura progresiboa erakusten digu. Hasteko, 1824ko Caspar Friedrichen margolan baten galeraren istorioa kontatzen du, 1945eko maiatzean naziek Berlinetik ihes egin zutenean desagertu zena. Glaziarrean kokatzeko, azken glaziaziotik egungo ingurumen-hondamendira garamatzan aldi baterako bidaian, etorkizun distopiko zalantzagarria iragarriz.

Olafur Eliasson (1967) gure garaiko artistarik aipagarrienaren ibilbidea aurkezten du. 1990etik 2020ra bitartean sortutako hogeita hamar bat lanen bidez, eskulturak, argazkiak, pinturak eta instalazioak barne, erakusketak zalantzan jartzen du nola hautematen dugun gure ingurunea eta nola moldatzen garen, eta gogoeta eginarazten digu gaur egungo alderdi larriei buruz.

Orain arteko erakusketarik handiena Claes Oldenburgek (Stockholm, Suedia, 1929) hirurogeiko hamarkadan egindako obra goiztiar, berritzaile eta enblematikoari eskainia da. Oldenburg XX. mendeko berrogeita hamarreko hamarkadatik artearen garapenean eragin handienetakoa izan duen artistetako bat izan da. 300 lan ingururen hautaketa da hau. Hasteko, "Kalea (The Street)" instalazioa eta grafitietan oinarritutako hiriko bizitza modernoaren irudikapenak, eta, ondoren, "Denda (The Store)"-ren kontsumo artikulu ospetsuak eta “etxe modernoan” egunero erabiltzen diren objektu ikusgarriak.