Artxiboa

Euskarari buruzko saioa, Kike Amonarrizek eta Izaro Arrutik aurkeztuta.

Gerra hasi zenetik, frankismoa agindu eta zirkularretan oinarritu zen euskara eta eremu publikoko euskal identitate nazionalen edozein adierazpen baztertzeko.

Faktoria albistegian landutako gaiak. Kazetaritza lana, gure inguruan gertatzen dena ulertzeko, lerroburuetatik harago.

Euskarari buruzko saioa, Kike Amonarrizek eta Izaro Arrutik aurkeztuta.

1310 izen. 1310 pertsonaren gorpuzkiak nahastuta eta identifikatu gabe. 1310 euskaldunen gorpuak bahitu eta kristautasunaren gurutzerik handienaren azpian hobiratu zituzten. Diktadorearen ondoan lurperatuta, Garaipenaren Egunean inauguratutako mausoleo batean. Etxera itzultzeko ordua heldu zaie.

50eko hamarkada, Espainiako probintzia batean. Haur bat bere gurasoak nolakoak diren hobeto ezagutuz joango da: aita frankismoaren aurkakoa da; ama, berriz, erregimenaren aldekoa. Haurrak pedal auto bat ikusiko du denda batean, eta hura lortzea amestuko du.

TOP Ordena Publikoko Auzitegia da, 1963tik 1977ra bitartean funtzionatu zuen. Frankismoak sortu zuen diktadurari zuzenbide-estatuaren itxura emateko, Francok hori behar izan zuen unean.

Familia kontakizun honek Espainiako historiaren hamar urteko berrirakurketa partikularra eskaintzen du, egilearen bi anaien jaiotzatik 1975ean diktadorea hil zen arte.

1310 izen. 1310 pertsonaren gorpuzkiak nahastuta eta identifikatu gabe. 1310 euskaldunen gorpuak bahitu eta kristautasunaren gurutzerik handienaren azpian hobiratu zituzten. Diktadorearen ondoan lurperatuta, Garaipenaren Egunean inauguratutako mausoleo batean. Etxera itzultzeko ordua heldu zaie.

Biografia kutsuko dokumentala. Agustin Ibarrola euskal artistaren bizitza artistiko eta publikoa errepasatuko da artearen eta kulturaren munduko pertsona garrantzitsu batzuekin hitz eginez. Artista oso gaztetatik, Agustin Ibarrola berehala izan zen garaiko ekimen abangoardistenetako bat. Beste artista batzuekin batera EQUIPO 57 sortu zuen, eta bere bizitza laburrean, 1962ra arte, lanak Europan, Estatu Batuetan eta Kanadan erakutsi zituen.

Gerra Zibila, diktadura, frankismoaren errepresioa eta Euskadiko terrorismoaren urte gogorrak aztertzen ditu, emakumeen nortasuna lehenetsiz. Arorik urrunena hartzen du, baina oraindik ezezagunak diren bake eta askatasun istorioak aurkitzen ditugu. Bakearen, duintasunaren, bizitzaren… aldeko apustu pertsonalagatik desagerrarazi zituzten zubi eraikitzaileak.

Bigarren Errepublikaren sorreran, Miguel de Unamuno erregimen berriaren harribitxietako bat izan zen. Errepublikaren buru izateko ere proposatu zuten. 5 urte geroago, 1936ko abenduaren 31n, Unamuno bere etxean bertan hil zen eta 24 ordu geroago, 1937ko urtarrilaren 1ean, lurperatu zuten, ohore falangistekin.

Zamorako apaizen kartzelan preso egondako lau apaizek, berriz ere, beren mezetan errepresio frankista salatzeagatik kondenatuak izan zireneko espetxea bisitatuko dute. Francok sortu zuen konkordatu-espetxe hura, Vatikanoarekin sinatutako konkordatua erabiliz, parte hartu zuten erlijiosoentzako (apaizentzako) munduko kartzela bakarra.

Zamorako apaizen kartzelan preso egondako lau apaizek, berriz ere, beren mezetan errepresio frankista salatzeagatik kondenatuak izan zireneko espetxea bisitatuko dute. Francok sortu zuen konkordatu espetxe hura, Vatikanoarekin sinatutako konkordatua erabiliz, parte hartu zuten erlijiosoentzako (apaizentzako) munduko kartzela bakarra.

Donostia, 1960. Jesusa Ibarrolak zapata berriak erosi nahi dizkio 20 hilabeteko alaba Begoñari. Haurra izeba Soledaderen ardurapean utzi du Amarako geltokian. Baina bonba bat lehertu da eta Begoña hil da. Justizia frankistak inor atxilotu gabe itxi du kasua, eta ahanzturan erori da. 2000. urtean Ernest Lluchek istorio hura gaurkotasunera itzuli zuen, errebelazio polemiko batekin: Begoña ETAren lehen biktima izan zela deskubritu zuela adierazi zuen. 2010ean, Diputatuen Kongresuak ofizialki aitortu zuen talde terrorista horren lehen biktima izan zela. Kasua behin betiko argituta dagoela dirudien arren, historialari batzuek, zalantzan jartzen dute bertsio hori eta DRIL seinalatzen dute, ahaztuta dagoen erakunde terrorista misteriotsua, espainiar eta portugaldar erbesteratuek osatua eta Che Guevarak eta erregimen kastristak lagundua.

Carrero Blanco, Francoren Gobernuko presidentea, egunero legez mezetara doa, Serrano kalean dagoen Jesuiten elizara. Bere atzetik jaunartzen duen gizona, Arriaga, bere bahiketa eta ondoren heriotza antolatzen ari den ETAko kidea da. 100 kilo GOMA-2 jarri zituen errepidearen tunelaren azpian eta Carrero Blanco hiltzeaz gainera, bere bizkartzaina eta autoaren gidaria ere hil zituzten.

50eko hamarkada, Espainiako probintzia batean. Haur bat bere gurasoak nolakoak diren hobeto ezagutzen ari da: aita frankismoaren aurkakoa da; ama, berriz, erregimenaren aldekoa. Haurrak pedal auto bat ikusiko du denda batean, eta hura lortzea amestuko du.

Martxoaren 3ko gertakarien 50. urteurrenean, Radio Vitoriak sarraskiaren memoria eginez osatu duen podcast dokumentala da “Vitoria, 3 de Marzo: Memoria contra el olvido”. GUAUn eskaintzen dizugu hamar ataletan banatuta.

Elbira Zipitriari buruzko dokudrama. Elkarrizketen eta fikziozko eszenen bidez, frankismo garaiko euskararen irakaskuntzaren aitzindari izandakoaren bizitza ezagutuko dugu.

Poesia nonahi edo inon ez egon daiteke. Zuzendaria eta aurkezlea: Jose Luis Padron

Zer egin dohain bat daukazunean? Erabili, munduari eskaini, eta trukean, arreta jasotzera ohitu. Horixe egiten du Imanol Lurgainek bere ahotsarekin, kantagintza konprometitua besarkatu eta frankismoaren kontra borrokan hasi, “Fakirra” goitizenarekin. Baina, ahotsarekin batera aldatuz joango da bere ikuspegia eta bidaideekiko harremana ere. Borroka armatua, klandestinitatea, erbeste paristarra..., mundua iraultzen saiatu zen belaunaldi baten erretratua da lau hamarkadatan zehar. Zuzia irenstean erretzen ez dena da Fakirra, minari eztarrian behera bultzatzen diona. Zein ote du benetako ahotsa? Susak 2018an egindako argitalpenetik eskaintzen dizu audioliburua EITB Mediak.