Artxiboa

Gladys del Estal Ferreño, 1979an, Ingurumenaren Nazioarteko Egunean, energia nuklearraren aurkako jardunaldi batean, Guardia Zibileko agente baten tiroaren ondorioz hil zen 23 urteko neskaren oroimen eta transmisioa. Dokumentalak gertaera horiek gogora ekarri nahi ditu, bai Europan, bai Euskal Herrian. Festa aldarrikatzailea baimenduta zegoen, eta ez zen arrazoirik egon poliziak belardian esku hartu izana justifikatzeko. Filmak 1979ko ekaineko gertakariak birsortzen ditu, eta hitza ematen die hildako neskarekin aldi hartan, belardian eta Ebroko zubian topo egin eta sufrimendua gertutik bizi izan zuten lekuko zuzenei. Hilabete batzuk lehenago istripu nuklearra gertatu zen Three Mile Islanden (Harrisburg, AEB) eta nazioarteko mugimendu antinuklearrak efemeride horretan mobilizatzeko deia egin zuen. Latitude horietan Tuteran egitea erabaki zen. Euskal kostaldean programatutako hiru zentral nuklearrez gain (Lemoniz, Ea, Ispaster eta Deba), Arguedasen (Nafarroa) zentral nuklear bat eraikitzeko asmoa zegoen, Tutera ondoan. 1979ko ekainaren 3ko deialdian Bardeako tiro poligonoa eraistea eskatu zen; aldarrikapen biak kartelean jaso ziren, eta hori guztia dokumental honetan jorratzen da. 60ko, 70eko eta 80ko hamarkadetan Europan egindako protestak ezagutuko ditugu, bai zentral nuklearren aurka egiteko, bai haien alderdi militarrari aurre egiteko: bonba atomikoa, proba nuklearrak, euromisil elektrikoak, besteak beste, Greenpeacen eskutik. Europako eta Euskal Herriko mugimendu antinuklearra ezagutuko dugu, ibilbide honetan eguzki irribarretsu antinuklearra eta Deban proiektatutako zentral nuklearraren aurka egiteko egindako lehen itsasgarria lagun. Talde hori Danimarkara joan da, eta han, nuklearren aurkako logoa diseinatu duena eta haren sustatzaileak elkarrizketatu ditu. Zuzendaritza: Bertha Gaztelumendi gidoia: Sabino Ormazabal musika: Dani Venegas

1997ko martxoaren 22an, Auzitegi Goreneko Hirugarren Salak CESID delakoaren 13 dokumentu sekretu desklasifikatzea erabaki zuen. Segurtasun indarrek borroka kontraterroristan ustez delituzkoak ziren jarduerei buruzko paperak ziren. Kazetaritza-kontakizuna, sumarioko instrukzioa eta agiri desklasifikatu horiek dira 1983an zer gertatu zen argitzen laguntzen digun gida. Urte horretan sortu zen GAL, eta erakunde terroristaren lehen atentatuak egin ziren: Joxean Lasa eta Joxi Zabalaren bahiketa eta heriotza, José Mª Larretxearen bahiketa zapuztua, Segundo Marey bahitu eta askatzea eta Ramon Oñaederra, Kattu eta Mikel Goikoetxea Txapelaren erailketak.

Xabier Madariagak aurkezten duen gure herriko kronika beltzari buruzko serie dokumentala.

1999ko udaberrian, 16 urteko neska baten hilotza agertuko da Herbehereetako herri txiki batean, errefuxiatuen zentro batetik gertu.

1979an, Three Mile Islandeko (Harrisburg, AEB) istripu nuklearraren ondoren, eta Ingurumenaren Nazioarteko Egunaren ospakizunekin bat eginez, ekainaren 3an, nazioarte mailako mugimendu antinuklearrak hainbat mobilizazio antolatu zituen. Gurean, Tuteran ekitaldi bat egitea erabaki zen. Izan ere, euskal kostaldean programatutako hiru zentral nuklearrez gain (Lemoiz, Ea-Ispaster eta Deba), Arguedasen laugarren bat eraikitzeko proiektua baitzegoen, Tutera alboan, alegia. Deialdi hartan, era berean, Bardeetako tiro-eremua desegitea ere aldarrikatu zen. Gladys del Estal Ferreño Tuterara joan zen, baina ez zen itzuli. Guardia Zibil baten tiroak hil egin zuen manifestaldi baketsu eta baimendu hartan.