Artxiboa

Andres Urdaneta Ordiziako nabigatzaile handiaren bizitza eta lorpenak biltzen ditu Mikel Urretabizkaiak zuzendutako dokumental honek.

Diktadorearen heriotzaren 50. urteurrenean gure herriko historia garaikideko pasarterik ilunena izan zena gogoratu eta bizi dugun gaurkotasunak ematen digun narratibarekin kontrastatuko dugu.

2025eko otsailaren 19an 40 urte bete dira Euskadiko historiako hegazkin-istripu tragikoenetako bat gertatu zenetik. 1985eko otsailaren 19an, inauterietako astearte batean, Madril eta Bilbo arteko 610 hegaldi erregularra egiten ari zen "Alhambra de Granada" izeneko Iberia konpainia espainiarraren Boeing 727a ETBren antenarekin talka egin zuenean, Oiz mendian, Sondikako aireportura hurbiltzeko maniobrak egiten ari zela. Poliziak, Ertzaintzak (osatu berri zutena) eta suhiltzaileek ez zuten argi nola jokatu behar zuten, tragediaren lekua zaila zen eta poliziak froga guztiak bere horretan gorde nahi zituen. Desinformazioa erabatekoa zen, egunkari eta albistegi batzuek ETA talde terroristaren atentatua izan zela zioten, eta beste batzuek antena legez kanpo jarrita zegoela zioten. Gainera, jende asko Oizera igo zen objektu baliotsuen bila: dirua, eraztunak, erlojuak...

Euskal bakezaletasunaren oroimenaren aldeko bidaia da Gesto, 30 urtez Euskal Herriko bakearen alde eta indarkeriaren aurka lan egin zuena.

Gerra zibileko eta frankismo garaiko Astigarragako hainbat biktimen testigantzak jasotzen ditu dokumentalak. Iraganean, Astigarragan, motibazio politikoak eragindako indarkeria egoera gordinak bizi izan dira eta guztiek ondorio bera izan dute, sufrimendu eta min sakona. Garaiak aldatuz joan dira urteak aurrera joan ahala –gerra zibila, diktadura, trantsizioa, demokrazia–, baina indarkeriazko gertakari guztiek ezaugarri berberak partekatu dituzte, giza eskubideen urraketa. Biktimen errekonozimenduan eta erreparazioan bidea egiten jarraitzeko urrats bat gehiago da “Orri zuriak betetzen” dokumentala.

1912ko abuztuaren 12tik 13ra bitarteko gauean, Bizkaiko golkoan gertatu zen sekulako galernari buruzko dokumentala. Euskal Herriko historian ezagutzen den natura-hondamendirik handiena izan zen eta 143 arrantzale eraman zituen.

Espainiako Gerra Zibilaren ondorioz, 32.000 haur inguruk euren etxeak eta familiak utzi eta erbestera joan behar izan zuten. Herrialde hartzaileak, funtsean, Frantzia, Erresuma Batua, Belgika eta Sobietar Batasuna izan ziren. Hasiera batean hiru hilabeteko behin-behineko irteera izan behar zuena, erbeste luze bat bilakatu zen, urteetakoa askotan. Gainera, Gerra Zibiletik ihesi, Bigarren Mundu Gerrarekin egin zuten topo, eta, horrekin batera, estutasunez eta sufrimenduz beteriko garai penagarriekin. Batzuk itzuli ziren, beste batzuk ez.

Euskal Herriko historia eta kulturaren dokumentazioan mugarri garrantzitsua da Ikuska.

Micaela Portilla historialari arabarrak bere bizitza eta obra kontatzen ditu bere azken urteetan idatzitako memoria faltsu batzuen bidez. Memoria horiek dokumentalaren hari gisa balio dute, bere lan garrantzitsuenetako batzuen laburpenekin batera.

Alberto Santanak gidatutako dokumental sail honek Euskal Herriaren historiari buruzko ikerketa eta aurkikuntzaren bidaia bisuala izan nahi du, ikerketa zientifiko berrienen argitan.

Gerra Zibila, diktadura, frankismoaren errepresioa eta Euskadiko terrorismoaren urte gogorrak aztertzen ditu, emakumeen nortasuna lehenetsiz. Arorik urrunena hartzen du, baina oraindik ezezagunak diren bake eta askatasun istorioak aurkitzen ditugu. Bakearen, duintasunaren, bizitzaren… aldeko apustu pertsonalagatik desagerrarazi zituzten zubi eraikitzaileak.

Bigarren Errepublikaren sorreran, Miguel de Unamuno erregimen berriaren harribitxietako bat izan zen. Errepublikaren buru izateko ere proposatu zuten. 5 urte geroago, 1936ko abenduaren 31n, Unamuno bere etxean bertan hil zen eta 24 ordu geroago, 1937ko urtarrilaren 1ean, lurperatu zuten, ohore falangistekin.

Benito Ansola zinemagilearen bizitza ibilbide hartuta eta Miren Agur Meabe idazlea bidelagun dugula, euskal zinemagintzaren historian barrena bidaiatuko dugu.

XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, gaur egun munduko sukalderik onenetako bat den euskal sukaldera garamatzaten lehen urratsak eman ziren. Eta prozesu horren aitzindariak, amengandik edo andereñoengatik ikasitakoa eta Frantziako sukaldaritzaren modernitate-ukituekin nahasten jakin zuten emakumeak izan ziren. Baina emakume horiek ez daude liburuen aurkibideetan, ezta aldizkari zaharretan, edota ostalaritza eskoletan.

Eusko Ikaskuntzaren 100 urteko historia aztertuko duen dokumentala.

Bi urtetik behin euskararen alde ospatzen den lasterketaren historia biltzen duen dokumentala.

Bilboko Arte Eder Museoaren historia eta edukia aztertzen dituen dokumentala. Hainbat eskultore, diseinatzaile, margolari, zine zuzendari eta kultur eragilek euren ikuspuntua azalduko dute.

Bilboko Arte Eder Museoaren historia eta edukia aztertzen dituen dokumentala. Hainbat eskultore, diseinatzaile, margolari, zine zuzendari eta kultur eragilek euren ikuspuntua azalduko dute.

Marian Beitialarrangoitiak osasunak historiarekin eta gizartearekin duen lotura erakusten duten gaiak lantzen ditu, horietan arituak eta adituak direnekin hitz eginez.

Ikurrinaren historia errepasatzen duen dokumentala. Ikurrina paperean idatzitako ideia modura irudikatu zenetik 120 urte pasa dira. Gaur egun, berriz, herri oso baten entseina bihurtu da.

Ikurrinaren historia errepasatzen duen dokumentala. Ikurrina paperean idatzitako ideia modura irudikatu zenetik 120 urte pasa dira. Gaur egun, berriz, herri oso baten entseina bihurtu da.